10 lipca w Galerii Śluza odbył się wernisaż wystawy „Wszystko było w zasięgu. Historia ratajskich osiedli”. Ekspozycja przedstawia przemianę dawnych terenów wiejskich w jedną z największych dzielnic mieszkaniowych powojennego Poznania. Partnerem przedsięwzięcia została Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osiedle Młodych” w Poznaniu.
Wystawa powstała w szczególnym momencie – w 2026 roku mija 60 lat od wmurowania kamienia węgielnego pod budowę nowej dzielnicy mieszkaniowej. Zespół Galerii Śluza stworzył opowieść o Ratajach sprzed wielkiej płyty, założeniach urbanistycznych, budowie kolejnych osiedli oraz życiu mieszkańców, które rozwijało się wraz z nową częścią miasta.
Historię Rataj, Żegrza i Chartowa przybliżają fotografie, dokumenty, kroniki, materiały filmowe oraz prywatne pamiątki. Pozwalają one spojrzeć na powstanie osiedli nie tylko przez pryzmat architektury i technologii budowlanej, lecz także codziennych doświadczeń kilku pokoleń mieszkańców.
Materiały ze spółdzielczych archiwów
Spółdzielnia zaangażowała się w przygotowanie ekspozycji jako partner oraz jedna z instytucji udostępniających zbiory. Twórcy wystawy otrzymali szeroki wybór archiwalnych fotografii, dokumentów, kronik i materiałów dotyczących budowy osiedli, rozwoju infrastruktury oraz działalności społecznej i kulturalnej.
– Z ogromną satysfakcją uczestniczę w wydarzeniu, które przypomina i przybliża historię ratajskich osiedli. Rataje to nie tylko budynki i osiedla – to przede wszystkim ludzie, ich codzienne życie, wspomnienia i więzi sąsiedzkie. Ta wystawa pokazuje, jak z odważnej wizji urbanistycznej powstała przestrzeń, która przez lata rozwijała się wraz ze swoimi mieszkańcami. Cieszy nas, że jako partner mogliśmy wesprzeć projekt dokumentujący tę wyjątkową historię i zachować ją dla kolejnych pokoleń – mówił podczas wernisażu Ireneusz Schiller, Prezes Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” w Poznaniu.
Prezes zwrócił również uwagę na społeczną rolę Spółdzielni, która od początku swojego istnienia nie ograniczała się wyłącznie do budowy i zarządzania zasobami mieszkaniowymi.
– Od początku istnienia naszej Spółdzielni ważne było nie tylko tworzenie dobrych warunków mieszkaniowych, ale także budowanie więzi sąsiedzkich. Dziś nie tylko dbamy o zarządzanie i kwestie techniczne, ale nadal integrujemy mieszkańców, wzmacniając więzi społeczne poprzez szeroką działalność kulturalno-oświatową, edukacyjną i społeczną. Organizowane przez nas wydarzenia, zajęcia i spotkania pokazują, że sąsiedztwo może być źródłem aktywności, współpracy i wzajemnej życzliwości – podkreślił Ireneusz Schiller.
Rataje sprzed wielkiej płyty
Wśród materiałów prezentowanych na wystawie znalazła się fotografia z rodzinnego archiwum Tadeusza Stachowskiego, Przewodniczącego Komisji ds. Kultury i Mediów Rady Nadzorczej Spółdzielni. Zdjęcie pochodzi z jego dzieciństwa, z czasów, gdy Rataje miały jeszcze wiejski charakter, a w miejscu dzisiejszych osiedli znajdowały się pola, ogrody i gospodarstwa.
– Ta fotografia pokazuje Rataje, które pamiętam z dzieciństwa – jeszcze sprzed budowy osiedli z wielkiej płyty. Później na moich oczach krajobraz ten całkowicie się zmieniał. Powstawały bloki, szkoły, sklepy, ulice i miejsca służące mieszkańcom. Dlatego wystawa jest dla mnie także osobistą opowieścią o przemianie Rataj i o świecie, który stopniowo ustępował miejsca nowej dzielnicy – mówi Tadeusz Stachowski.
Uwzględnienie historii sprzed rozpoczęcia wielkiej budowy pozwala lepiej zrozumieć skalę zmian, jakie dokonały się na prawym brzegu Warty w drugiej połowie XX wieku. Przypomina również, że współczesne osiedla powstały w miejscu o znacznie dłuższej historii.
Kultura ważną częścią życia osiedli
Ważne miejsce na wystawie zajmuje działalność spółdzielczych domów kultury, klubów i świetlic, które powstawały wraz z kolejnymi osiedlami. Od początku miały one nie tylko organizować zajęcia i wydarzenia, ale także pomagać nowym mieszkańcom poznawać się, rozwijać zainteresowania i budować relacje sąsiedzkie.
Ten wątek jest szczególnie bliski Tadeuszowi Stachowskiemu, który od lat podkreśla znaczenie działalności kulturalnej w rozwoju Rataj.
– Powstawaniu kolejnych budynków musiały towarzyszyć miejsca, w których mieszkańcy mogli się spotykać, poznawać i wspólnie działać. Taką rolę od początku pełniły spółdzielcze domy kultury. Organizowane w nich zajęcia, wydarzenia i spotkania pomagały tworzyć życie społeczne nowych osiedli. Dlatego cieszę się, że wystawa pokazuje nie tylko historię budowy Rataj, ale również działalność kulturalną, która od dziesięcioleci jest ważną częścią ich tożsamości. Zachęcam Poznaniaków, a szczególnie mieszkańców Spółdzielni do odwiedzenia wystawy – podkreśla Tadeusz Stachowski.
W przygotowanie i przekazanie materiałów dotyczących tego obszaru zaangażowana była Iwona Raube, kierownik Działu Kultury Spółdzielni.
– Udostępnione przez nas kroniki i fotografie dokumentują działalność spółdzielczych domów kultury w kolejnych dekadach. Pokazują wydarzenia, zajęcia, koncerty, wystawy i spotkania, ale przede wszystkim ludzi, którzy tworzyli życie kulturalne osiedli. Cieszy nas, że zespół Galerii Śluza potraktował ten obszar jako istotną część historii Rataj – mówi Iwona Raube.
Opowieść o miejscu i jego mieszkańcach
Zespół Galerii Śluza połączył historię architektury i urbanistyki z osobistymi wspomnieniami mieszkańców oraz materiałami dokumentującymi codzienne życie osiedli. Starannie przeprowadzona kwerenda i przystępna forma ekspozycji sprawiają, że wystawa może zainteresować zarówno osoby pamiętające początki Rataj, jak i młodsze pokolenia, które dopiero poznają historię tej części Poznania.
Istotną częścią przedsięwzięcia stały się materiały gromadzone przez Spółdzielnię przez kolejne dziesięciolecia. Ich wykorzystanie pozwoliło pokazać nie tylko rozwój przestrzenny Rataj, Żegrza i Chartowa, lecz także życie społeczne, działalność kulturalną i codzienność mieszkańców.
Wystawę „Wszystko było w zasięgu. Historia ratajskich osiedli” można oglądać w Galerii Śluza przy ul. Dziekańskiej 2. Wstęp jest bezpłatny.
Tekst: Julia Tritt / Foto: Iwona Raube
