18 lipca 2026 roku mija dokładnie 60 lat od wmurowania kamienia węgielnego pod pierwszy budynek Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje”. Uroczystość na os. Piastowskim 82–84 była symbolicznym początkiem jednej z największych przemian w historii powojennego Poznania. Na terenach pól, gospodarstw i ogrodów zaczęła wyrastać nowa część miasta, która miała zapewnić mieszkania tysiącom Poznaniaków.
Najpierw był plan
Jeszcze w latach 50. XX wieku Rataje, Żegrze i Chartowo miały w dużej mierze rolniczy charakter. Żyzne ziemie zajmowały pola uprawne, sady i gospodarstwa ogrodnicze. Jednocześnie powojenny Poznań coraz dotkliwiej odczuwał niedobór mieszkań. Kamienice w centrum były przeludnione, a miasto potrzebowało nowych terenów, na których mogłaby powstać duża dzielnica mieszkaniowa.
Prawy brzeg Warty znajdował się blisko śródmieścia, obejmował rozległy obszar i dawał możliwość zaprojektowania całych osiedli od podstaw. W 1959 roku w Miejskiej Pracowni Urbanistycznej powołano zespół przygotowujący plan Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje”. Jego autorami byli architekci Regina Pawuła, Zdzisław Piwowarczyk i Jerzy Schmidt. 3 kwietnia 1962 roku zatwierdzony został plan zagospodarowania Poznania wraz z planem budowy Rataj.
Projekt obejmował około 2100 hektarów i zakładał podział dzielnicy na Dolny oraz Górny Taras Rataj. Nie chodziło wyłącznie o ustawienie kolejnych bloków. Architekci projektowali mniejsze jednostki sąsiedzkie, w których obok budynków mieszkalnych miały znaleźć się szkoły, przedszkola, żłobki, tereny zielone, sklepy i miejsca spotkań. Codzienne potrzeby mieszkańców miały być zaspokajane możliwie blisko domu.
Hasłem przyświecającym projektantom było „dzielić, łącząc i łączyć, dzieląc”. Osiedla miały mieć własną tożsamość, a jednocześnie tworzyć spójną dzielnicę, w której mieszkańcy nie będą anonimowi. Cztery sąsiedzkie jednostki planowano skupiać wokół wspólnego ośrodka usługowego i społeczno-kulturalnego.
18 lipca 1966 roku – plany schodzą z desek kreślarskich
W 1965 roku Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” powierzono budowę i późniejszą eksploatację ratajskich osiedli. Rozpoczęła się także budowa Ratajskiej Fabryki Domów przy ul. Chyżańskiej. To właśnie tam miały być produkowane wielkowymiarowe prefabrykaty, z których składano konstrukcje nowych bloków.
Rok później nadszedł moment, który symbolicznie rozpoczął realizację całego przedsięwzięcia. 18 lipca 1966 roku pod fundamenty budynku na os. Piastowskim 82–84 wmurowano kamień węgielny i akt erekcyjny. Dokument odczytał Zdzisław Błażejewski, ówczesny przewodniczący Zarządu Spółdzielni. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych, wojewódzkich i miejskich.
Skala planowanej inwestycji była w ówczesnych warunkach wyjątkowa. Prasa zapowiadała oddawanie nawet 2600–2700 mieszkań rocznie. Budynki powstawały w eksperymentalnej technologii wielkopłytowej. System wykorzystywał 18 typów elementów prefabrykowanych występujących w 45 wariantach wymiarowych. Dzięki ich seryjnej produkcji i montażowi możliwe było prowadzenie budowy w tempie, jakiego Poznań wcześniej nie znał.
Pierwsze klucze i kolejne tysiące mieszkań
Od uroczystego wmurowania aktu erekcyjnego do przyjęcia pierwszych lokatorów minęło półtora roku. Pod koniec stycznia 1968 roku do użytku oddano pierwsze mieszkania w budynku nr 111–112 na os. Piastowskim.
Tylko w 1968 roku powstało 16 budynków mieszczących 1562 mieszkania. Rok później oddano kolejnych 19 budynków i ponad 2 tysiące mieszkań. Do końca 1970 roku na osiedlach Piastowskim i Jagiellońskim mieszkało już ponad 22 tysiące osób. W 1973 roku Spółdzielnia zrealizowała setny budynek mieszkalny i przekazała do użytku dziesięciotysięczne mieszkanie. Największe tempo budowy przypadło na lata 70.
Do nowych mieszkań wprowadzały się przede wszystkim młode rodziny. Dla wielu z nich własne „M” oznaczało ogromną zmianę: wyprowadzkę z ciasnego pokoju, sutereny lub mieszkania dzielonego z kilkoma pokoleniami. Choć na pierwszych etapach osiedla przypominały rozległe place budowy, wraz z blokami powstawały szkoły, przedszkola, pawilony handlowe, przychodnie oraz domy kultury. Stopniowo pojawiały się chodniki, place zabaw, skwery i drzewa, które dziś tworzą charakterystyczną zieleń ratajskich osiedli.
Nie tylko wielka płyta
Historia rozpoczęta 18 lipca 1966 roku nie jest wyłącznie opowieścią o prefabrykatach, dźwigach i rekordowym tempie budowy. To przede wszystkim historia miejsca, które przez kolejne dekady wypełniało się codziennym życiem.
W blokach wychowywały się kolejne pokolenia. Osiedlowe szkoły, boiska i domy kultury stawały się miejscami pierwszych przyjaźni, zajęć, spotkań i lokalnych wydarzeń. Pawilony handlowe, targowiska i zielone przestrzenie budowały sieć codziennych relacji. Z czasem Rataje, Żegrze i Chartowo przestały być „nową dzielnicą”. Stały się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i najważniejszych części Poznania.
Dzisiaj Spółdzielnia zarządza 286 budynkami mieszkalnymi, w których znajduje się 30 978 mieszkań. Według danych na koniec 2025 roku w jej zasobach mieszkało ponad 54 tysiące osób.
Współczesne wyzwania są inne niż sześć dekad temu. Nie chodzi już o budowę kilku tysięcy mieszkań rocznie, ale o odpowiedzialne utrzymanie i modernizację istniejących budynków, poprawę ich efektywności energetycznej, remonty balkonów, instalacji, dachów i wind oraz dostosowywanie osiedli do zmieniających się potrzeb mieszkańców.
Data, od której wszystko zaczęło nabierać realnych kształtów
Kamień węgielny wmurowany 18 lipca 1966 roku był niewielkim elementem umieszczonym w fundamentach jednego budynku. Znaczenie tego wydarzenia okazało się jednak znacznie większe. To właśnie wtedy ambitny projekt nowej dzielnicy ostatecznie przeniósł się z planów urbanistów na plac budowy.
Od tamtej chwili minęło 60 lat. Zmieniły się budynki, elewacje, ulice i potrzeby mieszkańców. Pozostała jednak przestrzeń, która dla tysięcy Poznaniaków stała się miejscem dorastania, pracy, odpoczynku i codziennych spotkań. Miejscem, które od sześciu dekad łączy kolejne pokolenia.